Standardy osiągnięć dziecka 3, 4, 5, 6 letniego.

Standardy osiągnięć dziecka 3, 4, 5, 6 letniego

STANDARDY ROZWOJU DLA 3-LATKÓW.

1. Ogólna sprawność ruchowa

· Rzuca piłką z nad głowy

· Schodzi ze schodów stawiając nogi naprzemiennie

· Podskakuje na jednej nodze

· Chwyta piłkę

· Potrafi wykonać kilka żabek

2. Samodzielność

Zgłasza potrzeby fizjologiczne

Zdejmuje samodzielnie rozpiętą kurtkę
Rozbiera się z podkoszulka i ubiera go
Wkłada pantofle i buty
Myje ręce i wyciera je

3. Dojrzałość społeczna

Bawi się chętnie z rówieśnikami

Potrafi bawić się samodzielnie dłuższy czas
Wyraża życzenia w formie ,, ja,,
Przestrzega reguł zabawy- raz ty, raz ja
Uczestniczy w zabawie grupowej
Zna imiona kolegów
Stale domaga się uwagi ze strony dorosłych

4. Sprawność manualna

Nawleka korale na sznurek

Drze papier przeciwnym ruchem rąk
Bazgrze z własnej inicjatywy
Rysuje kreskę, szyny, krzyżyk
Rysuje zamknięte koło
Rysuje głowonogi
Buduje most z 3 klocków
Buduje wieżę z 4 i więcej klocków
Formuje wałek z plasteliny, placuszek, kulkę

5. Posługiwanie się mową

Rozróżnia i nazywa kolory podstawowe

Słucha krótkich opowiadań
Wykonuje trzy następujące po sobie polecenia
Rozumie niektóre przymiotniki np. zimny, duży…
Wypowiada swoje imię mówiąc o sobie
Używa zaimków ,, ja, moje, twoje,,
Używa liczby mnogiej
Zadaje wiele pytań
Potrafi zapamiętać proste wierszyki
Wypowiada trzy wyrazowe zdania w mowie dziecięcej
Opisuje ostatnie wydarzenia

6. Czynności poznawcze

Układa piramidki

Buduje pociąg z 5 klocków wg wzoru
Układa krążki wg wielkości

7. Obszar edukacji matematycznej

Posługuje się określeniami odnoszącymi się do kierunków w przestrzeni (na, pod, za, przed)

Klasyfikuje przedmioty ze względu na ich wspólną cechę: przeznaczenie, wielkość, kolor
Stosuje określenia w zabawach manipulacyjnych: duży– mały, długi– krótki
Porównuje liczebność zbiorów i stosuje określenia: dużo, mało, tyle samo (porównywanie odbywa się„na oko”)
Posługuje się liczebnikami 1 i 2
Potrafi przeliczać w obrębie kilku liczebników (3– 5)

Standardy osiągnięć dziecka 4-letniego

STANDARDY ROZWOJU DLA 4-LATKÓW

Ogólna sprawność ruchowa

Słucha, rozumie i reaguje na polecenia nauczycielek w trakcie zabaw ruchowych
Ustawia się w gromadce, rozsypce, kole, rzędzie, parach
Poprawnie wykonuje podskoki, zeskoki, przeskoki
Zachowuje równowagę przy chodzie po ławeczce
Wspina się na drabinki
Potrafi samo huśtać się na huśtawce

Samodzielność

Prawidłowo posługuje się sztućcami
Dziecko załatwia potrzeby fizjologiczne
Samodzielnie myje ręce
Podejmuje próby zapinania guzików i zasuwania suwaków
Potrafi wytrzeć sobie nos
Ubiera samodzielnie podstawową garderobę
Przekłada ubranie na prawą stronę

Dojrzałość społeczna

Łatwo nawiązuje kontakt z rówieśnikami
Przewodzi zabawie
Posługuje się zwrotami grzecznościowymi: proszę, dziękuję, przepraszam.
Przestrzega zawartych umów
Szuka pomocy nauczycielki w sytuacjach konfliktowych
Szybko reaguje na polecenia nauczycielki

Sprawność manualna

Rysuje tylko prawą ręką, lewą ręką, oburącz
Podejmuje próby wypełniania konturów przedmiotów na dużych obrazkach
Drukuje kilka wielkich liter
Podejmuje próby cięcia papieru nożyczkami
Rysuje prosty dom
Rysuje postać człowieka

Rozwój mowy i myślenia

Sprawne językowo, śmiało inicjuje dialog z rówieśnikami i dorosłymi
Prawidłowo wymawia wyrazy
Potrafi uważnie słuchać opowiadań
Nazywa i wyróżnia z ilustracji znane przedmioty, osoby, zwierzęta, wykonywane czynności
Rozwiązuje proste zagadki o znanych przedmiotach, roślinach i zwierzętach
Potrafi ułożyć w kolejności obrazki historyjki składającej się z 2 części
Potrafi przewidzieć dalszą część opowiadania
Składa obrazki pocięte na 3-6 części
Odtwarza wiersze i piosenki

Czynności poznawcze

Zna własne imię i nazwisko
Zna nazwę miasta, w którym mieszka
Wyodrębnia i nazywa części ciała człowieka
Rozpoznaje zmiany zachodzące w przyrodzie i wiąże je z aktualną porą roku
Określa podstawowe zjawiska atmosferyczne i wiąże je z aktualną porą roku
Pamięta zbiór przedmiotów np. czterech i zauważa, którego brakuje
Wyróżnia części roślin– łodyga, liście, kwiat, owoc, korzeń
Rozróżnia wszystkie kolory

Obszar edukacji matematycznej

Posługuje się określeniami odnoszącymi się do kierunków w przestrzeni (przód— tył, góra– dół, przed siebie– za siebie, w bok)
Posługuje się określeniami odnoszącymi się do położenia przedmiotów w przestrzeni (daleko– blisko, dalej– bliżej, wyżej– niżej)
Nazywa podstawowe figury geometryczne: koło, kwadrat, trójkąt
Klasyfikuje przedmioty wg jednej lub więcej cech (przeznaczenia, wielkości, koloru)
Dokonuje globalnej oceny ilościowej, stosując określenia: mniej, więcej, tyle samo
Porównuje liczebność zbiorów łącząc w pary, posługuje się określeniem para
Posługuje się liczebnikami 1-4
Stosuje określenia: cięższy, lżejszy, waży tyle samo
Posługuje się określeniami: pusty, pełny

STANDARDY OSIĄGNIĘĆ DZIECKA 5-LETNIEGO

KSZTAŁTOWANIE UMIEJĘTNOŚCI SPOŁECZNYCH DZIECI

przestrzeganie zasad współżycia w grupie (kodeks Dinozaurów),
konflikty rozwiązujemy słownie,
ocenia zachowania swoje i innych, uzasadnia swoje stanowisko,
szanuje własność i wytwory innych,
wywiązuje się z powierzonych zadań, doprowadza prace do końca,
chętnie nawiązuje kontakty z rówieśnikami i znanymi osobami dorosłymi,
współdziała w zespole,
używa słów grzecznościowych (proszę, dziękuję, przepraszam, smacznego, dzień dobry do widzenia),
zna swój adres zamieszkania, datę urodzenia, imiona swoich bliskich,
przekazuje rodzicom informacje od nauczycieli,
pomaga innym.

KSZTAŁTOWANIE CZYNNOŚCI SAMOOBSŁUGOWYCH, NAWYKÓW HIGIENICZNYCH I KULTURALNYCH. WDRAŻANIE DZIECI DO UTRZYMANIA ŁADU I PORZĄDKU

samodzielnie ubiera się i rozbiera,
zapina i rozpina guziki oraz suwak,
zawiązuje sznurowadła na kokardkę,
zachowuje ład w najbliższym otoczeniu, sprząta po sobie,
spożywa posiłki kulturalnie,
korzysta z łazienki i toalety zgodnie z przyjętymi zasadami.

WSPOMAGANIE ROZWOJU MOWY DZIECI

wypowiada się poprawnie pod względem gramatycznym,
wyraźnie i poprawnie wymawia wszystkie głoski,
mówi niezbyt głośno dostosowując ton głosu do sytuacji,
wypowiada się na tematy dowolne i określone,
skupia się na słuchaniu innych,
pyta o niezrozumiałe fakty.

WSPIERANIE DZIECI W ROZWOJU CZYNNOŚCI INTELEKTUALNYCH, KTÓRE STOSUJĄ W POZNAWANIU I ROZUMIENIU SIEBIE I SWOJEGO OTOCZENIA

wymienia podobieństwa i różnice pomiędzy przedmiotami i na obrazku,
klasyfikuje przedmioty według podanych cech,
łączy przyczynę ze skutkiem, przewiduje skutki wykonywanych czynności manipulacyjnych,
posługuje się stosunkami jakościowymi (wielkość, grubość, długość, ciężar).

WYCHOWANIE ZDROWOTNE I KSZTAŁTOWANIE SPRAWNOŚCI RUCHOWEJ DZIECI

chętnie uczestniczy w zorganizowanej aktywności ruchowej,
skacze na jednej nodze,
sprawnie ustawia się w kole, szeregu, rzędzie, w parach,
szybko i sprawnie pokonuje tor przeszkód,
sprawnie przechodzi po równoważni,
biega po równym terenie bez upadków,
podrzuca i chwyta piłkę oburącz,
trafia piłką do celu,
wspina się na drabinki z zachowaniem zasad korzystania z nich,
zna zasady zdrowego żywienia i zdrowego stylu życia (urozmaicona dieta, ruch na świeżym powietrzu).

WDRAŻANIE DO DBANIA O BEZPIECZEŃSTWO WŁASNE I INNYCH

korzysta ze sprzętu ogrodowego zgodnie z zasadami bezpieczeństwa,
zna telefon alarmowy i wie kiedy go używać,
zna zasady poruszania się po chodniku i ulicy,
przestrzega zasad spożywania i dotykania nieznanych roślin i substancji (np. lekarstw, środków chemicznych), wystrzega się kontaktu z nieznanymi osobami,
zna miejsca i formy bezpiecznej zabawy,
przestrzega zasad samodzielnego oddalania się od grupy,
samodzielnie organizuje sobie czas wolny.

WYCHOWANIE PRZEZ SZTUKĘ – DZIECKO WIDZEM I AKTOREM

przestrzega zasad kulturalnego zachowania się na uroczystościach, przedstawieniach teatralnych,
przejmuje na siebie i odgrywa różne role w zabawach tematycznych i zabawach w teatr.

WYCHOWANIE PRZEZ SZTUKĘ – MUZYKA, ŚPIEW, PLĄSY, TANIEC

tańczy poznane tańce z zachowaniem układu tanecznego,
reaguje na zmiany tempa, rytmu, dynamiki i melodii,
identyfikuje słyszane dźwięki,
rozpoznaje i nazywa niektóre instrumenty muzyczne,
śpiewa indywidualnie i zbiorowo poznane piosenki,
łączy ruch ze śpiewem.

WYCHOWANIE PRZEZ SZTUKĘ – RÓŻNE FORMY PLASTYCZNE

rysuje postać schematyczną z wieloma szczegółami,
tnie nożyczkami wzdłuż określonych linii,
wykonuje prace na zadany temat różnymi technikami plastycznymi,
nazywa swoje wytwory,
zna niektóre elementy sztuki ludowej swojego regionu (strój, legendy, baśnie).

WSPOMAGANIE ROZWOJU UMYSŁOWEGO DZIECI PRZEZ ZABAWY KONSTRUKCYJNE, BUDZENIE ZAINTERESOWAŃ TECHNICZNYCH

konstruuje z klocków różnego typu i materiału przyrodniczego na temat dowolny i określony,
zna zasady działania i korzystania z niektórych sprzętów gospodarstwa domowego (odkurzacz, mikser, lodówka, maszyna do szycia).

POMAGANIE DZIECKU W ROZUMIENIU ISTOTY ZJAWISK ATMOSFERYCZNYCH I W UNIKANIU ZAGROŻEŃ

rozpoznaje i nazywa zjawiska atmosferyczne charakterystyczne dla poszczególnych pór roku,
dostosowuje ubiór do aktualnej temperatury.

WYCHOWANIE DLA POSZANOWANIA ROŚLIN I ZWIERZĄT

rozpoznaje i nazywa niektóre zwierzęta ( domowe, gospodarskie, egzotyczne) oraz rośliny (kwiaty, drzewa, owoce, warzywa),
wie jakie warunki są potrzebne roślinom do wzrostu,
potrafi wymienić zachodzące zmiany w życiu roślin i zwierząt w poszczególnych porach roku.

WSPOMAGANIE ROZWOJU INTELEKTUALNEGO DZIECI WRAZ Z EDUKACJĄ MATEMATYCZNĄ

liczy z przekroczeniem progu 10,
dodaje i odejmuje na konkretach w zakresie 10,
klasyfikuje przedmioty według 1,2,3 cech jakościowych,
tworzy zbiory przedmiotów według podanych cech,
porównuje ilość elementów zbiorów (mniej, więcej, tyle samo),
wymienia różnice i podobieństwa,
rozróżnia i nazywa figury geometryczne płaskie (koło, trójkąt, kwadrat, prostokąt, półkole),
posługuje się określeniami czasu (dni tygodnia, pory dnia, pory roku, miesiące),
posługuje się określeniami stosunków przestrzennych (na, pod, nad, obok, w, za),
posługuje się określeniami kierunków (góra, dół, przód, tył, na prawo, na lewo),
określa prawą i lewą stronę ciała,
posługuje się określeniami jakościowymi (wielkość, długość, ciężar, grubość, kształt),
wypełnia kontur według kodu.

KSZTAŁTOWANIE GOTOWOŚCI DO NAUKI CZYTANIA I PISANIA

odpowiada na pytania dotyczące treści opowiadania, ilustracji,
opisuje ilustracje (wymienia jego elementy i wykonywane czynności),
opowiada usłyszane baśnie i opowiadania,
tworzy własne opowiadania,
dokonuje analizy sylabowej,
wyodrębnia głoskę w nagłosie i wygłosie,
prawidłowo trzyma kredkę, sztućce, nożyczki,
rysuje po śladzie,
potrafi napisać i rozpoznaje swoje imię.

WYCHOWANIE RODZINNE, OBYWATELSKIE I PATRIOTYCZNE

wie czym zajmują się jego rodzice i gdzie pracują,
orientuje się w rolach społecznych pełnionych przez ważne osoby, np. lekarz, strażak, policjant,
zna nazwę swojego miasta i kraju,
rozpoznaje flagę państwową, godło, hymn,
wie, że wszyscy ludzie mają równe prawa.

Standardy osiągnięć dziecka 6-letniego

Cechy fizyczne

Przeciętne wzrost i waga (Stupnicki R., Przewęda R., Milde K. 2003), wzrost, waga: sześciolatki od około 116–118 cm, 21–22 kg, siedmiolatki od około 123–126 cm, 23–25 kg
Dzieciom już na tyle wydłużyły się ręce, że mogą sprawnie wykonywać czynności samoobsługowe typu:

ubieranie się i wkładanie koszulki, bluzki w spódniczkę lub w spodnie,
wkładanie butów w pozycji siedzącej,
zakładanie tornistra na ramiona,
samodzielne radzenie sobie w toalecie,
samodzielne namydlanie się podczas kąpieli.

Zanikło fizjologiczne płaskostopie, jeżeli nadal występuje, to jest już uważane za wadę postawy; kościec nieco stwardniał, układ mięśniowy stał się bardziej odporny na zmęczenie – dzieci mogą już nieco dłużej siedzieć w ławce, mniej się kręcą, dłużej pracują przy stolikach, a na podłodze kładą się i bawią rzadziej; mają już kilka stałych zębów.
Bardziej odporne są na zmęczenie psychiczne oraz infekcje, dłużej mogą poczekać z zaspokojeniem potrzeb fizjologicznych. (Przetacznikowa M., Makiełło-Jarża G. 1974, Wolański N. 1975)
Występuje już prawidłowa ostrość wzroku, słuchu, lepiej funkcjonuje zmysł smaku, węchu, dotyku. (Żebrowska M. 1975, s. 440)

Duża motoryka – sprawność ruchowa (lokomocja, ruchy całego ciała)

Występuje „głód ruchu” – dzieci, zwłaszcza chłopcy, muszą biegać, skakać itp.; bez tej aktywności trudno im skupić uwagę, stają się „nieznośni”.
Biegają, skaczą szybko i zwinnie – mają już skoordynowane ruchy.
Zwinnie grają „w klasy”, zwłaszcza dziewczynki.
Potrafią rozhuśtać się na huśtawce na sznurach.
Utrzymują równowagę, skacząc zwinnie do przodu na jednej nodze (około 2 m).
Potrafią przejść stopkami (1–2 m) po narysowanej linii, lekko się chwiejąc.

(Bee H. 2004, s. 198, Hurlock E. 1985, t. I, s. 282–284, Żebrowska M. 1975, s. 422– 424)

Mała motoryka – sprawność rąk (manipulacja – ruchy rąk i palców)

Ponieważ nastąpił już pierwszy etap kostnienia nadgarstka, wszystkie ruchy rąk dziecka nabierają płynności, lepsza jest koordynacja ruchów rąk i koordynacja wzrokowo-ruchowa.

Charakterystyka podstawowych czynności samoobsługowych sześciolatka

Przy jedzeniu prawidłowo trzyma sztućce, zaczyna posługiwać się nożem.
Rozpoznaje tył i przód ubrania, szybko i sprawnie potrafi się ubrać, wiąże kokardkę, próbuje rozpinać i zapinać niewidoczne guziki, wkłada bluzkę w spodnie lub w spódniczkę.
Płynnymi ruchami rąk myje i wyciera twarz, ręce, myje całe ciało w kąpieli, starannie myje zęby, czesze się, daje sobie radę w toalecie, potrafi starannie się wytrzeć.

Charakterystyka niektórych czynności i ruchów narzędziowych

Dziecko potrafi pościelić swoje łóżko, nakryć je narzutą (kocem).
Potrafi płukać i wycierać starannie naczynia, ścierać kurze, zamiatać itp.
Próbuje nawlekać igłę.
Wykonuje z plasteliny różne figurki – zwierzęta, owoce, ludziki itp.
Poprawnie składa kartkę na pół (jeszcze trochę nierówno).
Wycina nożyczkami po liniach falistych, wycina „serwetki” z papieru.

W tych wszystkich czynnościach coraz bardziej zależy dziecku na dobrym efekcie końcowym, dziecko samo coraz częściej poprawia lub wykonuje ponownie prace ocenione przez siebie jako niewystarczające.

Charakterystyka czynności grafomotorycznych – sprawność rysowania

Coraz częściej dziecko samo odwzorowuje drukowane litery, zaczyna zwracać uwagę na położenie liter w przestrzeni, częściej zaczyna samo rysować i dba o jakość i staranność prac.
Bez kłopotów rysuje szlaczki składające się z linii prostych, potrafi już rysować według wzoru szlaczki literopodobne typu: CCCCCC, UUUUUU, eeeeeee i inne linie faliste.
Potrafi na rysunkach dowolnych rysować postacie z wszystkimi częściami ciała, dwuwymiarowe kończyny, spiralne włosy w postaciach kobiecych, elementy krajobrazu, płynne, faliste obłoki, trawę, kwiaty, zwierzęta itp., coraz bardziej poprawne proporcje – ruchy ręki podczas rysowania są płynne, „sterowanie” ruchami ręki przez układ nerwowy podczas rysowania jest coraz lepsze.
Podczas rysowania i pisania ręce dzieci mniej się już męczą, ale jeszcze konieczny jest odpoczynek.
Staranność rysowania i pisania jest znacznie lepsza, gdy dziecko jest wypoczęte.

Lateralizacja (stronność)

W czasie skoku rozwojowego, w trakcie dojrzewania mózgu, ostatecznie ustala się już lateralizacja.

Dziecko ponad sześcioletnie powinno mieć już ustaloną lateralizację. Można więc intensywniej prowadzić zabawy i ćwiczenia ułatwiające dzieciom właściwą orientację w przestrzeni typu prawo – lewo oraz góra – dół. (Bogdanowicz M. 1992, Brejnak W. 2006, s. 54–59, Hurlock E. 1985, t. I, s. 295–298, Spionek H. 1971)

WŁAŚCIWOŚCI ROZWOJU PSYCHICZNEGO – POZIOM ROZWOJU PROCESÓW POZNAWCZYCH

Na skutek skoku rozwojowego i szybszego dojrzewania mózgu u dziecka sześcioletniego zachodzą istotne zmiany we wszystkich procesach psychicznych. Poniżej najważniejsze z tych zmian. Mają one bezpośrednie przełożenie na funkcjonowanie dziecka w przedszkolu (szkole).

Uwaga

Obserwuje się stopniowe polepszanie się procesów uwagi, zmieniają się jej właściwości.

Cechy uwagi dzieci sześcioletnich

Przeważa jeszcze uwaga mimowolna, ale występują już początki uwagi dowolnej, dziecko na polecenie to jest ważne, zwróć na to uwagę – świadomie kieruje uwagę na wskazany obiekt, problem itp.

Wydłuża się czas skupiania uwagi – na zajęciach dydaktycznych skupia się już ok. 20 minut, a po kilku miesiącach około 30 minut, potem zmęczone potrzebuje ruchu dla odpoczynku.
Stopniowo koncentracja uwagi na czynnościach ,,szkolnych” staje się lepsza, szczególnie po odpowiednim nastawieniu dziecka przez dorosłego (ale nadal dziecko „nie słyszy” naszych poleceń, jeżeli skoncentrowane jest na ważnych dla niego czynnościach).
Obserwuje się początki podzielności uwagi tam, gdzie dziecko wykonuje czynności zautomatyzowane i czynności nowe (podczas dwóch nowych czynności nie ma uwagi podzielnej).
Zmniejsza się przerzutność uwagi.
Zwiększa się zakres uwagi szczególnie dzięki codziennym ćwiczeniom w przedszkolu (szkole), kierowanym przez nauczyciela. (Janiszewska B. 2007)

Pamięć

Obserwuje się zmiany w procesach zapamiętywania, przechowywania i odtwarzania doświadczeń. Dzieci nadal zapamiętują to, co jest dla nich ważne emocjonalnie, ale coraz częściej biorą pod uwagę wskazania nauczyciela, że „coś jest ważne”.

Cechy pamięci sześciolatków

Początki pamięci dowolnej – dzieci stają się zdolne do świadomego zapamiętywania informacji na polecenie dorosłego, zaczynają same pamiętać o powtarzających się obowiązkach.

Oprócz pamięci mechanicznej (np. zapamiętywania sposobu pisania wyrazów) dziecko powoli staje się zdolne do zapamiętywania logicznego – zwykle dotyczy to wnioskowania (np. logiczne następstwo czasowe zdarzeń).
Pamięć świeża wymaga już mniejszej liczby powtórzeń (wpływ ćwiczeń w zapamiętywaniu).
Gotowość pamięci jest nadal mała, należy pomóc dziecku w przypomnieniu sobie informacji.

Spostrzeganie

Dzięki dojrzewaniu odpowiednich struktur kory mózgowej, a także dzięki uprzednim doświadczeniom, znacznie wzrastają możliwości spostrzegania analityczno-syntetycznego zarówno w spostrzeganiu wzrokowym, jak i słuchowym. O ile trudności w tego rodzaju spostrzeganiu mogły sugerować nieco wolniejszy rozwój tych procesów u dzieci poniżej 6 lat, o tyle po okresie skoku rozwojowego utrzymujące się trudności i duża niechęć dziecka do zajęć wymagających spostrzegania wzrokowego lub słuchowego mogą już świadczyć o ryzyku dysleksji.

Im wcześniej dokona się diagnozy dziecka i podejmie odpowiednie działania terapeutyczne, tym bardziej można zmniejszyć trudności dziecka w nauce pisania i czytania. (Brejnak W. 2006, Brejnak W. 2003, s. 84–91)

Niektóre cechy spostrzegania wzrokowego sześciolatków

Spostrzeżenia zaczynają być uporządkowane (dzieci spostrzegają: od środka na boki, od lewej do prawej albo od góry do dołu lub odwrotnie), nauczyciel kierując spostrzeżeniami dzieci, uczy je systematycznej obserwacji.
Sześciolatki zaczynają wchodzić w stadium stosunków – na obrazku spostrzegają stosunki przestrzenne i nazywają je (używają przyimków typu: na, pod, za, w, przed) – zaczynają dzięki temu rozumieć treść obrazków (Żebrowska M. 1975, s. 444– 445).
Około 90% sześciolatków poprawnie różnicuje odcienie barw według wzoru i poprawnie nazywa podstawowe barwy.
Dzieci rozpoznają według wzorów prawie wszystkie figury geometryczne, niektóre z nich już poprawnie nazywają (np. trójkąt, kwadrat, krzyżyk).
W większości przypadków w różnicowaniu kształtów uwzględniają już położenie elementów w przestrzeni (lewo – prawo, góra – dół); dzięki temu łatwiej różnicują i zapamiętują kształty liter i cyfr.
Na tyle dobrze analizują i syntetyzują, że potrafi ą narysować według wzoru różne figury wpisane jedne w drugie (Żebrowska M. 1975, s. 443– 446).
Potrafią: złożyć obrazek z kilkunastu części, układać puzzle z około 100 elementów, znaleźć kilkanaście różnic między podobnymi obrazkami (Brejnak W. 2006).
Dobrze analizują i syntetyzują ilustracje o kilku planach, z wieloma elementami; lubią oglądać książki z takimi obrazkami.

Niektóre cechy spostrzegania słuchowego sześciolatków (spostrzeganie dźwięków mowy ludzkiej, jej rytmu i rymów)

Prawidłowo artykułują dźwięki mowy ludzkiej i różnicują głoski między sobą.
Poprawnie wymawiają słowa, nie przestawiają już sylab.
Analizują wyraz złożony z 3– 4 sylab i dokonują syntezy sylabowej.
Wysłuchują głoski w nagłosie i w wygłosie (po ćwiczeniach), czasami jeszcze zamiast głoski podają sylabę.
Potrafią podać nazwy przedmiotów rozpoczynających się podaną sylabą i głoską, potrafią wskazać je w otoczeniu.
Dopasowują proste rymy.
Odtwarzają proste rytmy (przez klaskanie, uderzanie w coś, tupanie, skakanie itp.).

Procesy myślowe

Dzięki zdobytym doświadczeniom, stymulacji układu nerwowego i wreszcie dzięki dojrzewaniu odpowiednich części kory mózgowej u sześciolatka rozwija się myślenie konkretno-wyobrażeniowe operacyjne na konkretach. Myślenie takie jest początkiem myślenia logicznego. Stopniowo poprawia się poziom operacji umysłowych, zmniejsza się znacząco wpływ emocji na wybór i poziom informacji, powoli zanika subiektywizm w myśleniu, coraz częściej mają znaczenie informacje obiektywne. Dziecko odrywa się od mniej istotnych informacji zmysłowych i preferuje informacje umysłowe – obiektywne.

Niektóre charakterystyczne właściwości myślenia sześciolatków

Analiza i synteza myślowa staje się bardziej obiektywna i wszechstronna (także dzięki decentracji).
W porównywaniu pod kątem różnic dziecko podaje więcej cech, często pomija już cechy zewnętrzne, mało istotne, koncentruje się na cechach budowy.
W porównywaniu pod kątem podobieństw dzieci zaczynają grupować wspólne cechy (np. podobne, bo mają uszy, oczy, brzuszki, łapy), często jako podobieństwo podają przynależność do określonej klasy, czyli pojęcie (np. podobne, bo to są zwierzęta; to są pojazdy; to są rzeczy, którymi się je).
Występują początki prawidłowej klasyfikacji według kilku kryteriów u tych dzieci, u których można zaobserwować początki decentracji (klocek może przynależeć do: zabawek, rzeczy z drewna, do rzeczy czerwonych, małych, do takich, co się palą); dzieci zaczynają tworzyć własne kryteria.
Dzieci coraz częściej posługują się pojęciami ogólnymi, same także zaczynają tworzyć pojęcia o małym stopniu ogólności; zaczynają rozumieć „zawartość” pojęć.
Zaczyna się abstrahowanie w postaci „odkrywania” zasad i prawidłowości (np. dziecko potrafi skończyć taki szereg: * x ** xx * x ** xx lub inny o x oo x ooo x oooo x).
Coraz częściej powstają definicje opisowe lub definicje typu logicznego odnoszące się do znanych dzieciom elementów rzeczywistości.
Obserwuje się początki myślenia logicznego dzięki coraz lepszemu operowaniu informacjami i dzięki początkom odwracalności myślenia.
Obserwujemy rozwój wnioskowania i myślenia przyczynowo-skutkowego w obrębie znanej dzieciom rzeczywistości.
Bogata wyobraźnia sprzyja jeszcze magicznemu myśleniu i animizmowi.

Opisane wyżej nowe właściwości zaczynają się kształtować, ciągle jednak są duże różnice indywidualne między dziećmi.

Niektóre właściwości myślenia matematycznego – liczenie sześciolatków

Większość dzieci przelicza elementy z przekroczeniem progu dziesiątkowego, przeliczając dotykają elementów, ostatni liczebnik odnoszą do wielkości zbioru.
Na polecenie dodają i odejmują elementy w granicach 10 (często już w pamięci), część z nich w operacjach na liczbach przekracza próg dziesiątkowy, licząc na konkretach.
Zbiór złożony z kilkunastu elementów potrafią podzielić po równo na dwie lub trzy części.
Zaczynają odróżniać cechy jakościowe zbiorów od ich cech ilościowych (np. stwierdzają, że pięć piesków to mniej niż osiem mrówek, mimo że mrówki są mniejsze i na rysunku zajmują mniej miejsca).
Rozumieją symbole operacji na liczbach (+, –, =).
Stosują właściwe nazwy figur geometrycznych.
Rozumieją i rozwiązują proste zadania tekstowe.

Mowa

Dzieci sześcioletnie już prawidłowo artykułują głoski, mają znacznie bogatsze słownictwo, budują dłuższe wypowiedzi, ale jeszcze relacjonują to, co dla nich jest ważne emocjonalnie. Przekaz słowny często nie jest jeszcze logiczny.

Niektóre właściwości rozwoju mowy sześciolatków

Prawidłowa artykulacja.

W wypowiedziach zdaniami dzieci używają już wszystkich części mowy, również przyimków, ale popełniają błędy związane z różnymi formami czasowników, mylą jeszcze czasy oraz formy deklinacyjne (odmiana przez przypadki).
Mowa pełni już wyraźnie funkcję regulacyjną (za pomocą słów wpływamy na zachowanie dziecka, ale też i ono, posługując się słowami, wpływa na nas).
Coraz częściej dzieci same używają pojęć w mowie potocznej.
Stosunkowo łatwo rymują i bawią się tym.

WŁAŚCIWOŚCI PROCESÓW REGULACYJNYCH

Dzięki procesowi dojrzewania mózgu zachodzą istotne zmiany we właściwościach procesów emocjonalnych i motywacyjnych. Dzieci powoli stają się zdolne do częściowego kontrolowania nie tylko własnych emocji, ale także ich ekspresji. Potrafią także na krótki czas „odroczyć” wykonanie reakcji typu emocjonalnego (np. nie od razu popchną kolegę, który pokazał język, ale odczekają do chwili, gdy „pani nie patrzy”). Zdobyły ponadto takie doświadczenia, dzięki którym obecnie zaczynają przewidywać konsekwencje swych działań w najbliższej, krótkiej przyszłości. Dodatkowo znają już i stosują pewne ważne normy społeczne i moralne; poruszają się bezpiecznie w znanych sobie granicach (oczywiście jest to możliwe dzięki prawidłowym oddziaływaniom środowiska domowego i przedszkolnego).

Emocje sześciolatka

Nie są tak gwałtowne i silne, dziecko zaczyna lepiej panować nad reakcjami emocjonalnymi, szczególnie dzięki słownej uwadze dorosłego.
Trwają już nieco dłużej – zarówno radość, jak i zmartwienie; emocje nie są tak labilne (łatwo zmienne).
Dzieci lepiej uświadamiają sobie przyczyny emocji; szczególnie emocje negatywne i ich przyczyny są kumulowane, uogólniane i mogą prowadzić do powstawania niskiej samooceny, lęku itp., co w konsekwencji tworzy w dziecku niechęć do szkoły i obniża motywację do uczenia się (i tak mi się nie uda; jak zawsze nie będzie dobrze itp.).
Są już mniej spontaniczne i mniej wyraziste (zaczyna się powolny proces „świadomego panowania” nad okazywaniem uczuć jako sposób obrony przed zranieniem – po kilku latach mówimy o cynizmie).
Dzieci „zarażają się” emocjami od kolegów, tracą wówczas możliwość świadomej oceny swego zachowania, nie uświadamiają sobie, że np. dokuczając koledze, sprawiają mu dużą przykrość.
Nadal, mimo tych zmian, w sytuacji wywołującej dość silne emocje dzieci kierują się nie wiedzą, ale emocjami (wiedzą, że nie należy przechodzić przez jezdnię na czerwonym świetle, ale przebiegną, gdy po drugiej stronie ulicy stoi kolega i woła) – stale jeszcze wymagają opieki i nadzoru!
Każde odpytywanie, sprawdzanie pracy wywołuje u dzieci takie napięcie psychiczne, że „zmniejszają je” przez tzw. niepokój ruchowy (skubanie palców, okręcanie palcami i wyrywanie włosów, ściskanie dłoni itp.).

Sześciolatek już potrafi:

mimo niechęci odrobić „lekcje” – jest to początek poczucia obowiązkowości;

poprawić, narysować, przepisać coś po raz drugi na polecenie dorosłego;
coraz lepiej pokonywać trudności, o ile leżą one w granicach możliwości dziecka.

Dzieci dobrze funkcjonują emocjonalnie, gdy:

są zachęcane, chwalone;

docenia się ich wysiłek;
mówi się do nich po imieniu, a nie po nazwisku;
słucha się tego, co mają do powiedzenia.

Zaspokajanie potrzeb – sposoby typowe dla sześciolatka

Dziecko uświadamia sobie sygnały organizmu, może na parę minut odroczyć zaspokojenie potrzeb fizjologicznych.
Niezwykle ważna staje się potrzeba ruchu (głód ruchu) – brak jej zaspokojenia dezorganizuje zachowania szczególnie chłopców i czasem uniemożliwia skupienie uwagi i naukę.
Nadal potrzebuje akceptacji i poczucia, że jest „naj” (najlepszy), ale bardziej spokojnie przyjmuje uwagi, jak być „super naj” i uwzględnia je podczas wykonywania czynności.
Potrafi chwilę odczekać „w kolejce”, aż nauczyciel go zauważy i pozwoli mu odpowiedzieć.
Jest podatny na rozwijanie potrzeb poznawczych przez nauczyciela; potrzeby te stają się powoli motywami do nauki szkolnej. (Ilg F.L., Ames L.B., Baker S.M. 1992, Janiszewska B., Misiewicz H. 1996, Muszyński H. 1983, Reykowski J. 1970, Żebrowska M. 1975)

WŁAŚCIWOŚCI ROZWOJU SPOŁECZNEGO

Sześciolatki powoli zaczynają integrować się i tworzyć grupę, a nie zbiór jednostek. Nie mają jeszcze poczucia przynależności do grupy, poczucia lojalności w stosunku do koleżanek i kolegów, skarżą wzajemnie na siebie, bardziej zależy im na opinii nauczyciela, niż kolegów. Jednocześnie powstają pierwsze przyjaźnie, dzieci dobierają się w mniejsze grupki, pomagają sobie. Nie jest im wszystko jedno, z kim siedzą przy stoliku. Skok rozwojowy spowodował coraz bardziej widoczne różnice w stopniowym rozwoju dzieci zależne od płci – różnicuje się rozwój ruchowy i zainteresowania. „Głód ruchu” powoduje, że chłopcy zaczynają częściej bawić się z chłopcami, a dziewczynki – z dziewczynkami (rysowanie, ubiory, taniec, lalki). Powoli zaczyna powstawać poczucie przynależności do określonej płci, a tym samym grupki (uczenie się „męskich” i „kobiecych” ról), każda z grupek zaczyna mówić o sobie „MY”, a o grupce przeciwnej „ONI” – tworzy się poczucie integracji. Zaczyna się nasilać zjawisko konformizmu – dzieci szczególnie w obrębie własnej płci zaczynają naśladować zachowania kolegów, próbują upodobniać się w „zainteresowaniach”. Zjawisko to ma zarówno cechy pozytywne (wzory dobrych, właściwych zachowań), jak i negatywne (np. szerzenie się przezywania, dokuczania). Warto także pamiętać, że w tym wieku dzieci starają się upodobnić do zachowań nauczyciela, jego sposobu mówienia, reakcji w stosunku do rówieśników (Aronson E. 1987). Powstają także pierwsze uprzedzenia społeczne u dzieci. Niektóre związane są z zachowaniami i właściwościami (nadruchliwe, agresywne oraz „niegrzeczne”, „głupie” – jak mówią dzieci itp.), niektóre związane z nastawianiem dzieci przez rodziców (Nie baw się z nim, bo jego rodzice piją, bo jest brudny, bo przeklina, bo bije…).

Społeczne właściwości sześciolatków

Rówieśnicy stają się w rozwoju dziecka niezbędnym „czynnikiem” socjalizacji i rozwoju osobowości.
Doskonalą się właściwości kształtujące się w wieku 5 lat, następuje rozwój uczuć społecznych, rozwój umiejętności współdziałania.
Dzieci coraz częściej bawią się w obrębie własnej płci.
Dzieci w procesie kształtowania się własnego „ja” coraz częściej porównują się ze sobą, cechą cenioną szczególnie wśród chłopców w związku z „głodem ruchu” staje się sprawność fizyczna (dzieci z zaburzeniami motoryki stają się „kozłami ofiarnymi” – mogą być odrzucane przez grupę bądź izolowane; bardzo istotna staje się tu rola nauczyciela w likwidowaniu konfliktów i kształtowaniu pozytywnych uczuć społecznych).
Następuje stopniowa integracja grupy i szybki rozwój pozycji dzieci w grupie (klasowy wesołek; taki, co stale zapomina; taki, co nie umie; niegrzeczny itp.)
Dzieci w trakcie pełnienia różnych ról społecznych na rzecz grupy (klasy) utrwalają poczucie przynależności do grupy, coraz bardziej czują się jej członkami i odnoszą do siebie polecenia skierowane do całej grupy. Dzieci coraz częściej pomagają sobie, pożyczają pomoce, dzielą się słodyczami itp.

Tworzą się pierwsze przyjaźnie – jeszcze okazjonalne, związane często z miejscem zamieszkania lub z tymczasowymi zainteresowaniami i wspólną zabawą. Z podanych właściwości rozwoju społecznego sześciolatków wynika, że stopniowo zmienia się rola nauczyciela – coraz więcej uwagi i działań wychowawczych warto skierować na całą grupę i procesy socjalizacji, nie tracąc jednocześnie z pola widzenia każdego dziecka, jego możliwości i potrzeb. Sytuacja nauczyciela stanie się nieco łatwiejsza, jeżeli będą mu dobrze znane właściwości i możliwości każdego dziecka w grupie.

Akademia Rodzica

Partnerzy i przyjaciele: